Xin gửi đến quí bà con bài viết về buổi tôi đi thăm thi sĩ Bùi Giáng cách đây đúng 20 năm tại Bình Thạnh, Tp Hồ Chí Minh.

Thân mến,
Trần Văn Thông

--------------------------------------------------------------------------

Mẹ tôi là con gái của Tộc Bùi (Vĩnh Trinh-Duy Xuyên-Quảng Nam), kêu Bùi Giáng bằng anh cô cậu họ. Từ hồi còn học sinh trung học tôi đã nghe mẹ nói rằng Cậu Sáu Giáng rất giỏi nhưng có hơi “điên”, “điên” chữ nghĩa chớ không phải “điên” tâm thần! Nghe vậy tôi chỉ biết vậy chứ cũng không rõ thực hư ra sao. Sau này lớn thêm một chút, được đọc qua vài tác phẩm của Cậu tôi mới cảm nhận được cái thiên tài độc đáo trong ngôn từ dịch thuật, cũng như trong ý tưởng thơ văn của Trung Niên Thi Sĩ. Cha tôi, một người rất đam mê văn chương, đọc và nhớ khá nhiều tác giả, vẫn thỉnh thoảng nói cho tôi nghe sự khâm phục của ông đối với các bản dịch từ tiếng Pháp ra tiếng Việt của Thi Sĩ họ Bùi, chưa nói đến nội dung, chỉ cách dịch tiêu đề của cuốn sách cũng đã làm Ba tôi mê mẩn. Chẳng hạn cuốn “Terre des hommes” được Bùi Xuân Bào (nguyên Thứ Trưởng Bộ Quốc Gia Giáo Dục VNCH) dịch là “Đất của người”, nhưng Bùi Giáng lại dịch là “Cõi người ta”, quả là thần diệu, vì ba chữ “Cõi người ta” làm cho người đọc liên tưởng đến cái mênh mang sâu thẳm của kiếp nhân sinh.

Ngoài việc dịch các trước tác tiếng Pháp, Bùi Giáng còn viết nhiều khảo luận phẩm bình các tác phẩm của các triết gia Đức hiện đại, và dịch truyện kiếm hiệp kỳ tình Trung Hoa. Cha tôi kể rằng Cậu đã dịch rất đặc sắc cuốn “Kim kiếm điêu linh” của Ngọa Long Tiên sinh, mà ông như nuốt từng lời khi đọc lời dịch ra tiếng Việt đăng mỗi ngày trên một nhật báo ở Sài Gòn trước 1975. Ông cũng bảo rằng, đọc thơ Bùi Giáng mà không đủ vốn điển tích Đông-Tây kim cổ và thiếu chút hồn mộng phiêu bồng thì nhiều khi không hiểu được thi sĩ muốn nói gì!

Dù là bà con trong họ nhưng không mấy khi tôi có dịp đến thăm Cậu Sáu, vì ngại mình là hạng con cháu về vai vế và tiểu tốt trong văn chương nên không dám quấy rầy bậc trưởng thượng. Nhưng một buổi chiều tháng 3/1996, được sự khuyến khích và hướng dẫn của một người bà con ở quê Duy Xuyên vào, tôi mạo muội đến thăm Cậu, lúc bấy giờ đang ở Xóm Gà, đường Lê Quang Định, quận Bình Thạnh, TP.HCM. Khác với tôi nghĩ, Cậu Sáu rất tỉnh táo, tiếp chuyện chúng tôi hơn nửa tiếng đồng hồ, kể vài chuyện xưa nay với một phong thái nhàn nhã. Cậu nói rằng: “Ông Ngoại mi hồi xưa đánh tao mấy roi quắn đít!” là để nhắc đến Ông Ngoại tôi: Ông Bùi Hữu Nhẫn, thầy giáo làng, từng dạy Bùi Giáng hồi nhỏ. Cậu còn bắt nói cho đúng “Bát Nhẫn” (một phẩm quan nhỏ) chứ không phải “Bác Nhẫn”.

Trước lúc kiếu từ ra về, tôi xin Cậu viết cho vài câu thơ làm kỷ niệm. Cậu lấy chiếc ghế nhỏ cạnh đó làm bàn, thảo ngay mấy câu lục bát không chút ngập ngừng:

                        “Cháu từ đâu đến đây thăm
                  Ông già Bùi Giáng trăm năm điên rồ
                         Nghĩ lòng cháu thật, lời thô
                  Vội ghi vài tiếng cháu cười ồ cho vui"

 

Mấy dòng cảm động như thế mà bài thơ được Cậu ghi là “Ba Rơi tặng cháu Thông”, vẫn là một phong cách đùa rỡn và khiêm tốn thường thấy của Cậu, vì “Ba Rơi” tiếng địa phương Quảng Nam có nghĩa là “tầm phào, tào lao”.

Hai năm sau (1998) thì Cậu Sáu mất, có lẽ cuộc ra đi của Cậu cũng chưa thanh thản lắm như Cậu đã từng viết trước đây trong bài “Phụng hiến”:

                        “Ngày sẽ hết tôi sẽ không ở lại
                         Tôi sẽ đi mà chưa biết đi đâu
                         Tôi sẽ tiếc thương trần gian mãi
                         Vì nơi đây tôi sống đủ vui sầu"

Thời gian trôi nhanh quá, mới đó mà đã 20 năm.                                        

                                               @@@

Trần Văn Thông
Sài Gòn-05/11/2016