Ngày 17.11.2000, Bill Clinton thăm Việt Nam, là Tổng thống Mỹ đầu tiên thăm Việt Nam kể từ khi chiến tranh Việt – Mỹ kết thúc (1975). Tại buổi tiệc chiêu đãi của Chủ tịch nước Trần Đức Lương tối hôm đó, Bill Clinton đã lẩy 2 câu Kiều để nói về quan hệ của hai nước:

                        Sen tàn, cúc lại nở hoa
              Sầu dài ngày ngắn, đông đà sang xuân

 và Tổng Thống diễn giãi thêm “ nay những ký ức băng giá về quá khứ đã bắt đầu tan, những phác thảo của một tương lai ấm áp chung đã bắt đầu hình thành, cùng nhau chúng ta hãy tận hưởng mùa xuân mới này.” Quả là ngôn ngữ đối ngoại khéo léo.

Thật ra trong Truyện Kiều, hai câu trên nằm ở đoạn Thúy Kiều bị Hoạn Thư cho người bắt về làm gia nhân trong nhà, chờ ngày cho “giáp mặt” với chồng mình là Thúc Sinh để biết tay đàn bà trả thù tình thâm độc thế nào! Trong khi đó chàng Thúc lại không biết mình sắp bước vào một trận lôi đình của bà vợ máu ghen, vẫn thầm yêu trộm nhớ Thúy Kiều:

                        Tìm đâu cho thấy cố nhân?
               Lấy câu vận mệnh khuây dần nhớ thương

                                                            @@@

Ngày 07.07.2015, tại tiệc chiêu đãi Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đang ở thăm Mỹ, bài phát biểu của Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden cũng trích hai câu Kiều :

                        Trời còn để có hôm nay
             Tan sương đầu ngõ, vén mây giữa trời     

Mất 15 năm từ hồi “đông đà sang xuân” trong chuyến thăm VN của Tổng Thống Bill Clinton, nhưng dù sao cũng cảm ơn Trời đã cho còn có ngày hôm nay, khi những khó khăn trở ngại (gần và dễ như sương đầu ngõ, xa và khó như mây giữa trời) đã tan hết.

Trong Truyện Kiều, hai câu này là lúc Kim-Kiều tái hợp một nhà sau 15 năm Kiều bán mình chuộc cha, lưu lạc giang hồ. Kim Trọng muốn nối lại tình xưa, nhưng Thúy Kiều tự xét mình ô uế không đáng dành cho người yêu. Chàng Kim xúc động trước sự hy sinh của nàng đối với gia đình, và nỗi truân chuyên của người yêu, một giai nhân đã bị cuộc đời khắc nghiệt vùi dập tan tác, nên đã cố phân giãi cho nàng nghe:

                        Như nàng lấy hiếu làm trinh
                   Bụi nào cho đục được mình ấy vay?
                        Trời còn để có hôm nay
                   Tan sương đầu ngõ vén mây giữa trời
                        Hoa tàn mà lại thêm tươi
                   Trăng tàn mà lại hơn mười rằm xưa

Ngài Joe Biden sử dụng ngôn ngữ ngoại giao rất tuyệt, đã dùng Truyện Kiều thân thuộc với người Việt để dẫn chuyện, và đã trích những câu tương hợp, phản ảnh thân thế của hai bên theo kiểu nói ít hiểu nhiều!

                                                            @@@

Ngày 24.05.2016, chưa đầy một năm kể từ lúc Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm Mỹ, Tổng thống Barack Obama đã sang thăm Việt Nam. Trong bài phát biểu tại Trung tâm Hội nghị Quốc Gia, sau khi nhắc lại Việt Nam là một nước có chủ quyền “Sông núi nước Nam vua Nam ở. Rành rành định phân tại sách trời”; sau khi trích bài “Mùa xuân đầu tiên” của Văn Cao:” Từ đây người biết yêu người, từ đây người biết thương người” để mừng rằng người dân hai nước đã biết mở trái tim mình ra để đến với nhau, Tổng thống Obama đã lẩy hai câu Kiều để khẳng định:” Hoa kỳ ở đây để giúp đỡ các bạn, luôn ở bên các bạn”:

                        Rằng trăm năm cũng từ đây
                     Của tin gọi một chút này làm ghi

Hoa Kỳ có luôn ở bên các bạn không thì lịch sử đã và sẽ cho biết, nhưng lời nói ngoại giao đẹp lòng nhau như của Tổng thống Obama là khiêm tốn, đáng yêu.

                                           &&&

Truyện Kiều ra đời cách đây trên 200 năm mà vẫn không cũ, vẫn là những viên gạch tốt để Mỹ xây cầu nối khi cần củng cố mối quan hệ với Việt Nam. Khen các Tổng thống Mỹ thì phải khen những chuyên gia Việt Nam đang làm việc tại Lầu Năm Góc, đã rất giỏi soạn những đoạn diễn văn đi vào lòng người, dù chỉ là diplomatic wording (lời lẽ ngoại giao).                                            

Trần Văn Thông
14.10.2016